و ديگر هيچ!

هوا از صبح يکسره گرفته و ابری‌ست و باران ريز سمجی هم مي‌بارد. من اين "باران ريز" را بدون صفت "سمج" اصلا نمی‌توانم تصور کنم چه برسد که بنویسم! اما کسالت امروز را خبر مرگ اوريانا فالاچی که عمو اروند در بلاگ‌نيوز چاپ زده بود تکميل کرد.
اوائل دهه‌ي پنجاه شمسی، با ترجمه‌ي و به بازار آمدن دو سه کتاب از فالاچی، ما جوانان عهد بوقعليشاه با اسم او آشنا شديم. زندگی جنگ و ديگر هيچ، اگر خورشيد بميرد، پنه‌لوپه به جنگ می‌رود، که اولي گزارشی بود از جنگ ويتنام که فالاچی به عنوان خبرنگار جنگی ظاهرا چند ماهی در آن شرکت داشت. از دومی خاطره زيادی ندارم چيزي که يادم هست اينکه در مورد فضانوردان آمريکائي بود، اما سومی در واقع رمانی بود که فالاچی سالها پيش نوشته اما منتشر نکرده بود. داستان يک دختر نوجوان ايتاليائي که در زمان جنگ به تصادف روزگار ميزبان سربازی آمريکائي شده بود و حال (در اواخر دهه پنجاه ميلادی) که به عنوان زنی جوان و مستقل، به مقتضاي شغلی راهی نيويورک شده بود به دنبال او می‌گشت و البته پيدايش هم کرد. تا آنجا که يادم هست حکايتي بود از يک عشق مبهم و پیچیده که نه دو سر بلکه سه چهار سر داشت. ريچارد، آن سرباز خوش بر و رو و مهربان و معصوم آمريکائي (و البته مسلح به بسته‌هاي شکلات!) تبديل شده بود به مردی حدوداً سي ساله که از يک طرف تحت تسلط مادرش قرار داشت و از سوي ديگر درگير يک رابطه‌ي پيچيده‌ي عاطفی با مرد ديگري شده بود که تواماً نقش معشوق و پدر و حامی را يکجا ايفا می‌کرد. از نکته‌هاي جالب کتاب عکس‌العمل‌هاي ناشی از برخورد زن جوان ايتاليائي با جامعه‌ي ثروتمند، روشنفکر، و متکبر نيويورک است.
بعدها نامه به کودکی که هرگز زاده نشد آن هم با دو ترجمه (اگر خوب يادم مانده باشد) در آمد که تعجبی هم نداشت چون که در آن وانفساي کتابخوان و کتابخوانی (مثل امروز)، کتابهاي فالاچی به چاپ ششم و هفتم هم مي‌رسيد. يکي دو تکه از کتاب رو روي نت پيدا کردم و اينجا مي‌گذارم که اگر نخوانده‌ايد حسرت بخوريد!

"زنده‌گی یعنی خسته‌گی! کوچولو! زنده‌گی یه جنگه که هر روز تکرار می‌شه و عوض شادی‌هاش- که تنها قدِ یه پلک زدن دَووم دارن- باید بهای زیادی بِدی!....به من چه که تو سرِ یه اشتباه درست شدی؟ مگه دنیایی که ما توش زنده‌گی می‌کنیم سرِ یه همچین اشتباهی درست نشده؟...
اگه دختر به دنیا بیای خیلی چیزا رو باید یاد بگیری! اول از همه باید خیلی بجنگی تا بتونی بگی اگه خدایی وجود داشته باشه می‌شه مثِ یه پیرزنِ مو سفید یا یه دخترِ قشنگ نقاشیش کرد! خیلی باید بجنگی تا بتونی بگی وقتی حوا سیب ممنوعه رو چید گناه به وجود نیومد، اون روز یه قدرت باشکوه متولد شد که بهِش نافرمانی می‌گن! خیلی باید بجنگی تا بتونی بگی تو تنت چیزی به اسم عقل وجود داره که دوس داری به صداش گوش بدی!"

مصاحبه با تاريخ، شامل مصاحبه‌هاي فالاچی به عنوان خبرنگار روزنامه‌ی پرتيراژ "کوريرا دلا سرا" با سياستمداران و روسای کشورها، از کتاب‌هاي پر سروصدای او بود که بعد ها جلد دومی هم از آن به چاپ رسيد که از پرنس سيهانوک گرفته تا باندارانايکه و از ويلي برانت و کيسينجرتا قذافی و گلداماير را درآن را پيدا می‌کردی. (از بس ننوشتم اين مدت تايپ فارسی هم يادم رفته، "پر سروصدا" را سه دفعه "پدصروثدا" تايپ کردم!)...خلاصه همه‌ي اين‌ها از فالاچی چهره‌ي يک زن رک و صريح، و يک شورشی تمام عيار می‌ساخت که به مذاق ما نوجوانان و جوانان آن دوره بسيار خوش‌ مي‌آمد. اگرچه که زبان فالاچی زبان نفي "قدرت" و انتقاد از حاکمان بود اما در اين کتاب آخری، آنجا که نوبت به اينديرا گاندی و گلداماير و حتی باندارانايکه می‌رسيد، آن زیان سرخ و تندوتيز که هايله سلاسی را به خشم آورده بود بصورتی که "خبرنگار پرروی ايتاليائي" را از "شرف حضور" محروم کرده بود، جايش را به زبان نرم و بخشاينده و اغماض‌گری می‌داد که گاه به ستايش و تمجيد هم پهلو مي‌زد. به ويژه در مصاحبه با گلدا ماير.
ضمناً جاي خالي مصاحبه با "اعليحضرت همايوني" خودمان در اين کتاب بشدت محسوس بود! فالاچی به ايران هم آمده بود (مي‌دانستيم) و حتي يادم هست مترجم يکي از کتابهايش (اگر درست يادم باشد ليلي گلستان) انتقادکی هم از او کرد که در مصاحبه با يک روزنامه ايرانی، لنگه کفشش را حواله‌ي "مترجم" کرده بود که چرا کپی رايت او را پرداخت نکرده!...اما با اين همه اثری از مصاحبه با "شاهنشاه آريامهر" در ترجمه کتاب وجود نداشت و "اعليحضرت فقيد" هم هرچه که بود از ستارگان دهه‌ي هفتاد بود و امکان نداشت که فالاچی آدمی تهران بيايد و در پی تکميل کلکسيون مصاحبه‌هايش نباشد . بعدها، وقتي بندها شل‌تر شد يعنی در پاييز پنجاه و هفت، يکي از رفقا نسخه‌‌ي زيراکسی ترجمه مصاحبه‌ی فالاچی با شاه را که چاپخانه‌ي "جنبش" علي‌اصغر حاج‌سيدجوادی بيرون داده بود يواشکی برايمان آورد و خوانديم...
(ادامه دارد...)

خيلي ور زدم. بسه تونه. باقيش باشه برا شب. امروز استراحت کامل دارم. دکتر گفته يعنی. وگرنه بچه مي‌افته! بابت اظهار محبت و لطف‌تون هم که در اين "دوره‌ي فترت"، چه از طريق کامنت و چه ايميل نصيب ما شد ممنون و سپاسگزارم و اگر موضوع "بچه" در کار نبود قطعاً در برابر اين مرحمت، درجا تعظيم غرائي هم تقديم يکايک کامنت‌گذاران محترم و محترمه مي‌کردم! باشه طلب‌تون. چند نفری از دوستان هم در نوشته‌هاي اخير وبلاگ‌هاشون، به مناسبت، از آن فقيد سعيد، آشپزباشي ياد کردند که ياد و خاطر همه‌شان گرامی و عزيز باد و عمرشان پاينده.