و ديگر هيچ! (2)

اما راستش هرچه مصاحبه‌هاي ديگرش را با ولع خواندم، مصاحبه‌اش با شاه به دلم ننشست. آن فالاچی که در ذهن پرورده بودم تبديل شد به يک "ژورناليست غربی" کم و بيش مثل ديگران. البته بنده هم تاحدي نقش و اهميت و الزام بزک دوزک را در کار يک "ژورناليست" (در مقايسه با کار آکادميک) می‌فهمم اما بهرصورت فالاچی ذهنی من در مقابل فالاچی واقعي يکي دو قدمي عقب نشيني کرد! شايد هم در آن عالم نوجوانی، هضم اين جمله که "[شاه] براي خوشايند من کراوات ايتاليائي غيرقابل تحملي هم زده بود" برايم گران آمد. به خودم مي‌گفتم آخه تو از فاصله‌ي چند متري از کجا فهميدي کراواتش ايتاليائي‌ست؟ مارک پشتش را به تو نشون داد؟ و بعدش هم گيرم زده بود از کجا که براي خوش‌آيند تو بوده باشه؟! ...مي‌دونيد يه خرده ثقيل و برخورنده بود حرفش. و بعد هم همان سئوالات تکراری که هميشه مي‌خوانديم: قيمت نفت، ساواک، زندانی سياسی... فالاچی ذهنی ما چيزهاي ديگري بايد می‌پرسيد!
مصاحبه البته نکات قابل توجهي هم داشت. اظهار نظر بي‌محابا و خلاف معمول شاه در مورد زنان که "حتي بزرگترين آشپزهاي دنيا هم مرد هستند و نه زن!" و اينکه يک "شاه" چقدر تنهاست و اگر شاه نبود دلش مي‌خواست باستان‌شناس باشد و اين حرف‌ها....در انتها هم در پاسخ گلايه‌ و نيش تلويحي فالاچی درباره‌ي جمع کردن کتابهايش از ويترين کتابفروشي‌هاي تهران به هنگام سفر رئيس‌جمهور امريکا و اينکه پرسيده بود نکند من در ليست سياه پليس مخفي شما هستم؟ شاه ضمن ابراز بي‌اطلاعي پاسخ داد که حتي اگر اينطور باشد من شما را در ليست سفيد قلبم مي‌گذارم!
آخرين کتابی که من از فالاچي خواندم يک مرد بود. با ترجمه‌اي عالي که الان خاطرم نمانده ترجمه‌اش از که بود. همانطور که اميد هم در کامنت پست قبلي گفته از به ياد ماندني‌ترين کتاب‌هاي اوست و شامل روايت خاطراتي است از زندگی مشترکش با الساندرو پاناگوليس. اسم پاناگوليس را اول بار فکر کنم در مقدمه‌ي کتاب "نامه به کودکي..." ديده بودم که شعري را نقل کرده بود و پايش نوشته بود: الکساندر پاناگوليس شاعر يوناني!
با خواندن يک مرد بود که جماعت فارسی زبان با الکساندر پاناگوليس، با يونان، پاپادوپلوس، حکومت سرهنگ‌ها، اپوزيسيون، انقلاب، "زاکاراکیس" و عدسی مخصوصش بيشتر آشنا ‌شدند. و طنز تلخ منحصر بفرد فالاچي را که در کتاب‌هاي ديگرش کمتر به چشم مي‌آمد درک کردند. خيلي وارد قضيه نمي‌شوم چون اولا اين کاره نيستم و ثانيا از آخرين باری که کتاب را خواندم سالها گذشته و در دسترسم هم نيست که با تورقي اين حافظه‌ي چين و چروک خورده را تازه کنم. اما کتابي است الحق خواندني از هر جهت. يک چشم و چال باز کن درست و حسابی. اگر احيانا نخوانديد حيف است اگر دنبالش نگرديد.

بعد از انقلاب هم که معرف حضور همه هست مصاحبه‌ي مشهور آن مرحومه با "مرحوم آقاي بزرگ" و تبعاتش را. و راستش را بخواهيد فکر مي‌کنم آن مصاحبه و حواشی‌اش نقطه عطفي بود در زندگی فالاچی و شايد کم و بيش نقطه‌ي شروعي براي آن چرخش عظيم صد و هشتاد درجه که از يک زن خبرنگار آزاديخواه روشن بين چپ رو، فالاچي امروز را ساخت که بسياري از صاحب نظران "ادبيات" بکار رفته در دو کتاب آخرش را از شدت حضور نفرت نسبت به اسلام و مسلمان و مسلماني در لابلاي کلمات و جملاتش، با "ادبيات" دهه‌ي سي و چهل آلمان نازي و يهودي ستيزي آن، از هر جهت برابر مي‌دانند. از هر جهت.
پس از فاجعه‌ي 11 سپتامبر 2001 هم که يکسره از آن‌طرف بام افتاد و شايد حضورش در نيويورک به هنگام وقوع حادثه (که البته حدس و گمان بنده است) و شاهد عيني قضيه بودن، تيرخلاصي بود براي آن فالاچي که ما در نوجواني شناختيم.
من يکي دو سال پيش جائي روي نت چند برگي از کتاب مشهورش La Rage et l'orgueil (خشم و تکبر، چاپ 2002. ترجمه من اگر کارساز و گويا نيست اصلاح بفرماييد) خواندم که علي‌رغم حضور رگه‌هاي کم‌رنگی از واقع‌گرائي، ذره‌اي از آن انصاف و حق‌بيني و روشن‌نگري پيشين او را با خود ندارد و فقط نفرت است که از لابلاي جملاتش مي‌جوشد وعقايد ابراز شده‌اش در آن توفير چنداني با افکار ژان ماري لوين خودمان نمي‌کند!
حالا که البته همه را گذاشته و رفته اما مرگش تلنگري زد به خاطرات نوجواني و لذتي که از خواندن کتابهايش برده‌ام و نکته‌هائي که (انشالله) آموخته‌ام. يادش گرامي.

ضمناً اين عکس روز و هفته و ماه را هم اين بغل دريابيد! تازه از تنور درآمده. يک ساعت و نيم صرف وقت کردم تا اين را گرفتم. "تقه" هم عنايت بفرماييد ضرر ندارد